Η ντομάτα στα αρχαία ελληνικά
Πώς «λέγεται» η ντομάτα στα αρχαία ελληνικά;
 |
| Η ντομάτα στα αρχαία ελληνικά |
Ντομάτα και αρχαία Ελλάδα
Το πιο γνωστό και νόστιμο ελληνικό λαχανικό δεν είναι ελληνικό. Αυτό λίγο πολύ είναι γνωστό. Η ντομάτα δεν υπήρχε στην αρχαία Ελλάδα και δεν υπήρχε ούτε στο Βυζάντιο. Η ντομάτα ήρθε στην Ελλάδα περίπου το 1818 και το 1820 έγινε γνωστό στις ΗΠΑ από τον συνταγματάρχη Τζόνσον πως είναι βρώσιμη.
Σε αυτό το άρθρο κάνουμε την εξής υπόθεση: Αν η ντομάτα ήταν γνωστή στην αρχαία Ελλάδα με κάποιο τρόπο, πώς θα λεγόταν;
Η αττική διάλεκτος
Η αττική διάλεκτος όπως λέει και το όνομά της είναι μία διάλεκτος που χρησιμοποιούταν (λέω αυτή τη λέξη για να μη πω μιλιόταν ή ομιλούνταν;) στην Αθήνα (Αθήναι) και στην Αττική γενικότερα (αυτό στον ενικό, ελπίζω). Η αττική διάλεκτος ήταν η κύρια μορφή λόγου τον 5ο με 4ο αιώνα π.Χ., δηλαδή κατά την κλασσική περίοδο. Ένα πολύ ακριβές, τυποποιημένο, σαφές με λογοτεχνική αποτύπωση γλωσσικό ιδίωμα που αποτέλεσε τη βάση της κοινής ελληνιστικής και της ελληνικής γλώσσας ειδικότερα.
Πώς μπορεί να έλεγαν την ντομάτα στα αρχαία ελληνικά;
Οι Έλληνες συνήθως (και από γενική προσέγγιση) ονόμαζαν τα φυτά με βάση τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους (περιγραφικά ονόματα) (πχ. αντίρρινον, το σκυλάκι, γιατί μοιάζει με μύτη), τις ιδιότητες τους και τη χρήση τους (μήλον -> στρογγυλός καρπός) και με βάση τη μυθολογία και τις θεότητες (Κρόκος - φίλος του Ερμή, Ίριδα - η θεά), με βάση την τοποθεσία και τα τοπωνύμια και συνδυασμό ονομάτων. Η ντομάτα σαν φυτό από τη νότια Αμερική (και από την Ευρώπη στη συνέχεια) μπορεί να της έδιναν ένα περιγραφικό όνομα. Αυτά μπορεί να ήταν:
Μῆλον περσικόν (Περσικόν μῆλον) [είναι το ροδάκινο]: Το περσικό μήλο. όνομα για το ροδάκινο, άρα όχι για την ντομάτα. Μήλο γιατί είναι φρούτο με σάρκα και στρογγυλό και περσικό γιατί ήρθε από την Ανατολή (στην περίπτωση της ντομάτας αν είχε έρθει μέσω εμπορίου από την ανατολή), όπως το ροδάκινο ή το «μηδικόν μῆλον» (κίτρο).
Στρύχνον περσικόν ή λυκοπερσικόν: Όπως και τώρα δηλαδή, γιατί είναι στρύχνο και γιατί είναι λυκοπερσικό, δηλαδή λυκοροδάκινο.
Μῆλον ἐρυθρόν (Ἐρυθρόν μῆλον): Απλά ως κόκκινο μήλο, με βάση το χρώμα.
Χρυσοῦν μῆλον [είναι το κυδώνι] χρύσεα μῆλα-χρυσᾶ μῆλα: Το χρυσό μήλο, που είναι η λέξη για το κυδώνι, αλλά και η ιταλική λέξη για την τομάτα (pomodoro).
Καρπὸς τῆς ἑσπερίας: Αν η τομάτα ερχόταν στην Ελλάδα απ' ευθείας από την Νότια Αμερική, μπορεί να ονομαζόταν καρπός της εσπερίας, δηλαδή της δύσης. Με το γενικό «καρπός» λιγότερο πιθανό.
Άλλα ονόματα για την τομάτα:
Μῆλον ἑσπέριον ή στρύχνον ἑσπέριον: Το μήλο από τη δύση, παραπέμπει όμως στα μήλα των εσπερίδων.
Ἐσπερικόν μῆλον: Το δυτικό μήλο, παραπέμπει και αυτό στη μυθολογία
Στρύχνον το ἐσπερικόν: Το δυτικό στρύχνο, αυτό είναι ένα όνομα που περιέχει και το στρύχνο και την προέλευση του φυτού.
Ποιο όνομα τελικά;
Αν η ντομάτα υπήρχε στην αρχαία ελληνική, ίσως να ονομαζόταν όπως και στη νέα ελληνική, δηλαδή «τομάτα»/«σιτομάτα», ή «λυκοπερσικόν» (όπως δηλαδή και στα νέα ελληνικά, αλλά και λατινικά). Η ονομασία «στρύχνο το εσπερικό», δηλαδή «δυτικό σολανοειδές», αν και μοιάζει μια συμβατή επιλογή, ωστόσο δεν είναι με τις πιθανότητες να είναι με τα δύο πρώτα ονόματα και περισσότερο με το λυκοπερσικό.
Δείτε ολόκληρο το άρθρο των greenklish books εδώ: https://greenklishbooks.blogspot.com/2026/03/tomata-stin-attiki-dialekto.html
ή κατεβάστε το ebook εδώ.
